NEHİY BİLİNCİ
UĞUR CANBOLAT

AHLÂK-I HASENE erleri kaçınma konusunda hassas olan insanların arasından çıkarlar. Onlar kalplerini iyi şeylerle doldurabilmek için evvela terk etmeleri gereken hususlarda kendilerini hesaba çekerler. Zira kişi uzaklaşması lazım gelenlerden vazgeçip terk etmedikçe yaptığı iyiliklerin ara sıra terk edemedikleri eylemler tarafından sıfırlanabileceği korkusu yaşarlar. Bu sebeple bir iyilik bir kötülük ikileminden kurtulmak için terk edilecekler konusunu ciddiye alarak burayı mümkün olduğunca sıfırlamaya çalışırlar. Güzel ahlak yolcuları terk etmesi zorunlu olanları yani nehiyleri yerine getirmelerinin yapılması gerekenleri yapmaya muvaffak olmakta alan açıldığını ve ellerinin rahatladığını bilirler. Bu sebeple de önceliği buraya verirler.

Her şeyi ciddiye alırlar. Zira Kur’an-ı Kerim’in ilk emrinin oku/ söyle olduğunu bildikleri gibi ilk nehyinin yani yasaklamasının Kalem Sûresinde emir buyrulan yağcılık yapmayın, karşı tarafın hoşuna gidecek şekilde konuşmayın şeklinde dürüstlüğe, doğruluğa davet olduğunu akıllarından çıkarmazlar.

Yasaklama, fiilden el çekme, kaçınma, engel olma gibi anlayabileceğimiz nehiy kavramına hayatlarında yer açarlar.

Yüksek erdem yolcuları vahyin ruhu açısından bu nehiylere bakarlar ve yaşam planlarını buna göre tanzim ederler. Örneğin malıyla övünmesi açısından kınanan Ebu Leheb gibi olmamak bu kaçınmaya bağlı. Dünya malını yegâne değer gören bu anlayıştan sakınmayı basit görmezler. Yetimi, miskini hakir görmezler. Toplumsal yarar sağlayan işlere mâni olmazlar. Irkıyla, mensubiyetleriyle övünmezler. Kendilerini müstağni yani dokunulmaz görmezler. Çoklukla övünmezler. Cimrilik etmezler. İnsanlarla dalga geçmezler.

Güzel ahlak yolcuları kendine Kur’an-ı Kerim’den yol haritası olmak üzere aşağıdaki gibi bir terkler listesi çıkararak bunları eylem planı haline getirir.

“Kulluk görevlerinizi yerine getirmenizi engelleyenlere itaat etmeyin! İnkârcılara itaat etmeyin! Her türlü pislikten uzak durun! Bir şey isteyeni hor görmeyin!  Kendinizi temize çıkarmayın! Allah'tan başka dostlar edinip peşlerinden gitmeyin!  Nimetlerden faydalanın ama israf etmeyin! Yeryüzünde bozgunculuk yapmayın! Cahillerden yüz çevirin! Allah'tan başkasına dua etmeyin! Allah'tan başka hiçbir varlığa kulluk etmeyin! Geçim kaygısıyla çocuklarınızı öldürmeyin! Zinaya yaklaşmayın! Cana kıymayın! Hakkında bilginiz olmayan şeyin ardına düşmeyin! Kibirlenip böbürlenmeyin! Zalimlere eğilim göstermeyin! Dünya hayatının aldattığı kişilerden uzak durun! Dinlerini oyun ve eğlence haline getirenlerden uzak durun! Günahın görüneninden de görünmeyeninden de kaçının! Gelecek hakkında kesin hüküm vermeyin! Allah'ın emsallerini aramaya kalkmayın! Yeminlerinizi bozmayın! Uydurma haramlar icat etmeyin! Yalan sözden uzak durun! Sürüye dönüşmeyin! Birbirinizin mal varlığını haksız yoldan yemeyin! Rüşvete bulaşmayın! Kendinizi tehlikeye atmayın! Şeytanın adımlarını izlemeyin!  Dinde zorlama yapmayın! Yaptığınız iyilikleri başa kakmayın! Beğenip almayacağınız şeyleri başkalarına vermeye kalkmayın! Faizden uzak durun! Allah'a ve Resulüne hıyanet etmeyin! İntihar etmeyin! Birbirinizin nimet ve imkânlarına göz dikmeyin! Hainlerin savunucusu olmayın! Allah'ın ayetleriyle inkâr ve alay edildiğinde orada oturmayın! Başkalarının evlerine izinsiz ve selamsız girmeyin! Birbirinize kötü lakaplar takmayın! Birbirinizde ayıp aramayın! Zandan, önyargılardan kaçının! Birbirinizin gıybetini yapmayın! Yapmayacağınız, yapamayacağınız şeyleri söylemeyin! Düşmanlık üzere yardımlaşmayın! İçkiden, uyuşturucudan, kumardan, putlardan, şans oyunlarından uzak durun! “
Ey hakikat yolunun terkler konusuna dikkat eden yolcusu.

Sende güzel ahlak yolunda mesafe almak istiyorsan eğer önceliklerini belirleyen bir terkler listesi oluşturup eylem planına dönüştürmelisin.

Bunu başardığında Rabbimizin emirlerini daha kolayca ifa edebileceğini unutmamalısın.

Bu konunun zorluğu gözünü korkutmamalıdır. Kur’an’ı nehiyler üzerinden bir kere daha dikkatli okuyarak kaçınman gerekenleri aklında canlı tutmanın bir yolunu bulmalısın.

Unutmamalısın ki, terkler fıkhı iyi ve önemli bir başlangıçtır.